Oplossen dakloosheid

Iedereen heeft recht op een thuis. Een dak boven het hoofd. Een veilige basis. Daarom zetten we ons bij Portaal iedere dag in voor betaalbaar wonen in Nederland. Voor iedereen. En dat is hard nodig. Want, terwijl het debat over wie voorrang krijgt op de woningmarkt blijft voortduren, wordt de meest urgente groep vergeten: de groeiende groep dak- en thuislozen mensen. En weet je wat maar liefst een derde daarvan jonger is dan 27 jaar? Dat is geen natuurverschijnsel, maar een systeemfout – en die kunnen we oplossen.

Dakloosheid oplossen is een keuze

Geen natuurverschijnsel dus, maar een keuze. Als we ons stelsel aanpassen, kunnen we het aantal dak- en thuisloze mensen in enkele jaren fors verminderen.

Hoe? Heel simpel: door mensen die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben voorrang te geven op een huis. Gemeenten kunnen nú besluiten om mensen in leefsituaties van dakloosheid voorrang te geven op een woning. De wachttijd voor doorstromers zou met slechts een paar maanden toenemen – een kleine prijs om dakloosheid op te lossen.

En wat levert het op? Het voorkomt enorme maatschappelijke kosten (oplopend van 80.000 tot 120.000 euro per jaar per persoon) en vooral heel veel menselijk leed. En we laten de volkshuisvesting werken voor díe mensen die dat het hardste nodig hebben.

En dat is hard nodig, want wist je dat...

Een dakloos mens  van 35 jaar gemiddeld even (on)gezond is als iemand van 70? De levensverwachting? Slechts 47 jaar – daarmee is dakloosheid even dodelijk als kanker. Daarbovenop kost het de samenleving jaarlijks tot wel €85.000 per persoon in noodopvang en zorg. Terwijl een woning mét begeleiding maar een fractie kost.

Toch groeit het aantal dakloze mensen, van 26.600 in 2022 naar 33.300 in 2024. Eén op de vijf is jonger dan 18. Kinderen dus. En dat zijn slechts de officiële CBS cijfers. ETHOS-tellingen laten zien dat het daadwerkelijke aantal veel hoger ligt. Dit is geen kwestie van pech, maar van beleid. Dakloosheid is een probleem dat we kunnen oplossen.

Waarom gebeurt dat niet al?

Ons systeem van het toewijzen van woningen is ingericht op wachttijd. Je schrijft je in voor een huis, en wie het langst heeft gewacht, krijgt als eerste een woning. Op zich een eerlijk systeem, maar niet als er mensen zijn die nú een huis nodig hebben. Om mensen voorrang te geven, kun je urgentie aanvragen. Bijvoorbeeld mensen uit een GGZ-instelling uitstromen of de daklozenopvang (mensen die dus al lange tijd op straat geleefd hebben).

Maar de mensen die nu op straat leven, of dreigen dakloos te worden? Al die mensen die nu in hun auto slapen – soms hele gezinnen met kinderen – of bij vrienden op de bank liggen, of hun eerste week onder een brug hebben moeten doormaken? Ze zijn in ons systeem niet urgent en zullen achter in de rij moeten aansluiten en wachten op een woning, die dan vaak veel te laat komt. Het huidige systeem beloont insiders: bijna 60% van de vrijkomende sociale huurwoningen gaat naar doorstromers, mensen die al een huis hebben. Een stoelendans voor insiders dus. Mensen zonder vangnet staan buiten de kring. Mensen die door scheiding of ander ongeluk hun huis verliezen kunnen nergens heen. Gezinnen met kinderen komen op straat, mensen hoppen van bank naar bank.

Het vergt bestuurlijk lef om de huidige stoelendans te doorbreken, maar als we weten dat het letterlijk levens redt, dan is die keuze snel gemaakt.

Een dak boven je hoofd is geen luxe, het is een mensenrecht. Daarom zetten wij ons in – samen met onze partners Housing First voor het principe van Wonen Eerst. In landen als Finland en Denemarken, waar de overheid vanuit dit principe werkt, is dakloosheid in de afgelopen 10 jaar bijna helemaal verdwenen. Het kan dus.

Wat moet er gebeuren?

De stoelendans moet stoppen dus:

• Meer stoelen in de kring: bouw kleine, betaalbare woningen voor jongeren en starters.
• Slimmer benutten wat er is: maak samenwonen aantrekkelijk in plaats van belastend en laat meer mensen wonen in één woning.
• Maak Wonen Eerst tot uitgangspunt van je woonbeleid: alleen zo krijgen we ons stelsel in beweging om die mensen die het hardst op zoek zijn naar een huis er als eerste een toegewezen.
• Eerlijke spelregels: geef jongeren en (dreigend) dakloze mensen voorrang. Werk met loting of punten op basis van omstandigheden, niet alleen inschrijftijd.

In een grote stad als Nijmegen bijvoorbeeld, kunnen we met 10% extra woningen voor starters jongerendakloosheid binnen één jaar laten verdwijnen. Doorstromers wachten slechts enkele maanden langer – een kleine prijs voor het redden van levens.

Een (t)huis voor iedereen

Met bestuurlijk lef kunnen we jongerendakloosheid terugdringen. Want een dak boven je hoofd is geen luxe – het is een mensenrecht. Daar zetten we ons dagelijks voor in.

Iedereen heeft recht op een (t)huis.